ANATOMIA WYZYSKU: GRUPA TRZYMAJĄCA ZIEMIĘ I MIESZKANIA. DLACZEGO POLAKÓW NIE STAĆ NA WŁASNY DOM?THE ANATOMY OF EXPLOITATION: THE GROUP HOLDING THE LAND AND THE FLATS. WHY CAN'T POLES AFFORD A HOME OF THEIR OWN?
KOMENTARZ DNIA REDAKTORA NACZELNEGO
ANATOMIA WYZYSKU: GRUPA TRZYMAJĄCA ZIEMIĘ I MIESZKANIA. DLACZEGO POLAKÓW NIE STAĆ NA WŁASNY DOM?
Data: 14.09.2026 r.
Autor: Mieczysław Dzikowski – Redaktor Naczelny Gazety Logomarka
W debacie publicznej rzadko padają analizy obnażające fundamentalne, ekonomiczne źródła drożyzny mieszkaniowej w Polsce bez politycznego lukru i lobbystycznych uników. W najnowszym programie Jana Pińskiego z udziałem ekonomisty Aleksandra Pińskiego postawiono brutalnie rzetelną diagnozę mechanizmu, który drenuje kieszenie obywateli, dusi polską przedsiębiorczość i prowadzi do zapaści demograficznej.
Poniżej przedstawiam wyłącznie szczegółowe punkty odzwierciedlające tezy, argumenty i przykłady zaprezentowane w dyskusji:
Hipokryzja klasy politycznej i konflikt interesów
Niemal wszyscy politycy deklarują publicznie chęć zwiększenia dostępności mieszkań i obniżenia kosztów życia, co musiałoby oznaczać wyhamowanie lub spadek ich cen.
W zderzeniu z oświadczeniami majątkowymi widać skrajną sprzeczność: z kadencji na kadencję parlamentarzyści powiększają prywatne portfele nieruchomości. Około 45% posłów posiada co najmniej dwa lokale mieszkalne lub grunty.
W Polsce realną władzę sprawuje „grupa trzymająca ziemię i mieszkania” – decydenci lokują prywatny kapitał w nieruchomościach, więc w ich osobistym interesie leży permanentny wzrost cen. Przypomniano wypowiedź członka rządu, który posiadając kilkanaście lokali, przyznał wprost, że „ludzie kupują mieszkania po to, by ich ceny rosły”.
Teoria Henry’ego George’a i istota monopolu ziemi
Przywołano postać Henry’ego George’a – XIX-wiecznego amerykańskiego ekonomisty i publicysty (autora dzieła „Postęp i nędza” z 1879 r., przetłumaczonego w milionach egzemplarzy), cenionego m.in. przez Winstona Churchilla, Alberta Einsteina czy Lwa Tołstoja.
Główna teza George’a: monopol ziemi jest matką wszystkich innych monopoli. Prywatny zysk z samego przetrzymywania i wzrostu wartości gruntu nie przynosi społeczeństwu żadnej wartości dodanej, a staje się mechanizmem wysysania kapitału z gospodarki.
Prawo własności klasycznych dóbr wynika z pracy i wysiłku (np. ścięcie drzewa i zbicie stołu). Ziemi żaden człowiek nie wyprodukował – jej podaż w unikalnych lokalizacjach jest sztywna i ograniczona.
Anatomia renty gruntowej – skąd bierze się wzrost wartości działek?
Wartość gruntu rośnie nie dzięki pracy jego właściciela, lecz dzięki dwóm czynnikom niezależnym od niego:
Inwestycjom publicznym w infrastrukturę: drogi, chodniki, linie metra, oświetlenie, sieci wodno-kanalizacyjne, szkoły, przychodnie – wszystko sfinansowane z podatków ogółu obywateli.
Ogólnemu wzrostowi gospodarczemu i przedsiębiorczości społeczności: wzrostowi PKB wypracowanemu przez całe społeczeństwo.
Obecny system prowadzi do absurdu: społeczeństwo z własnych podatków buduje stację metra lub drogę, w wyniku czego wartość prywatnej działki rośnie skokowo, po czym samorząd lub państwo, chcąc postawić szkołę, musi odkupić ten sam grunt po spekulacyjnej cenie. Przypomniano kazus b. premiera Mateusza Morawieckiego, który nabył działkę pod planowaną inwestycję drogową za kilkaset tysięcy złotych, a lata później sprzedał ją z wielomilionowym zyskiem bez wykonania jakiejkolwiek pracy.
Przykłady mechanizmu drenowania kapitału (Winston Churchill i Tim Harford)
Przypowieść Churchilla z 1909 r. (parafia Southwark): Zamożni parafianie ufundowali darmowy chleb dla ubogich. Gdy biedni zaczęli napływać w okolice kościoła, lokalni właściciele nieruchomości podnieśli czynsze dokładnie o wartość rozdawanego chleba. Pieniądze darczyńców trafiły wprost do kieszeni właścicieli gruntów.
Analogia z uchodźcami z Ukrainy w Polsce (2022 r.): Gdy Polacy ruszyli z bezinteresowną pomocą finansową i humanitarną, rynek najmu natychmiast wystrzelił w górę – właściciele mieszkań przejęli wygenerowany popyt i kapitał pomocowy.
Paradoks drogiej kawy (Tim Harford, „The Undercover Economist”): Kubek kawy w centrum miasta kosztuje 15–20 zł, mimo że koszt ziaren i mleka to 1–1,50 zł. Różnicy nie przejmuje właściciel kawiarni, lecz właściciel lokalu/gruntu, który narzuca maksymalny czynsz wyczerpujący marżę przedsiębiorcy.
Prawdziwe koszty metra kwadratowego a marże deweloperów
W Warszawie średnia cena metra kwadratowego sięga ok. 18 000 zł, podczas gdy czysty koszt budowlany to ok. 9 000 zł.
Pozostałe 9 000 zł na metrze to koszt zakupu gruntu (ok. 4 000 zł) oraz zysk dewelopera (ok. 5 000 zł).
Deweloperzy osiągają rekordowe marże i stopę zwrotu z kapitału (ROE) rzędu 30–35% (przytoczono Dom Development z ROE na poziomie 35,5%), co stanowi rentowność porównywalną z globalnymi gigantami technologicznymi (Google, Microsoft), mimo braku kreowania innowacji eksportowych. Jest to bezpośredni skutek kontrolowania ograniczonej podaży gruntów.
Badanie 142 lat cen nieruchomości („No Price Like Home”)
Praca naukowa K. Knoll, M. Schularicka i T. Stegera obejmująca lata 1870–2012 w 14 krajach rozwiniętych dowiodła, że za 80% długoterminowego wzrostu cen nieruchomości odpowiada wyłącznie wzrost cen ziemi.
W latach 1870–1950 średnie ceny domów w wielu krajach realnie spadały pomimo wzrostu zamożności. Był to efekt rewolucji transportowej (kolej, tramwaje, samochody, autobusy) oraz wynalezienia windy, co skokowo zwielokrotniło podaż dostępnych gruntów i przestrzeni budowlanej, eliminując barierę monopolu ziemi.
Prawdziwa historia gry Monopoly (The Landlord’s Game)
Grę stworzyła w 1904 r. Elizabeth Magie (zwolenniczka Henry’ego George’a) pod pierwotną nazwą The Landlord’s Game (Gra Właściciela Ziemskiego), by zilustrować zjawisko monopolu gruntowego.
Gra posiadała dwa zestawy reguł:
Monopolistyczny (obecny na rynku): Gracz, który pierwszy wykupi parcele, drenuje pozostałych z gotówki za pomocą opłat czynszowych, doprowadzając wszystkich do bankructwa, a siebie do skrajnego bogactwa.
Antymonopolowy (georgistowski): Wzrost wartości ziemi trafia do wspólnej puli społeczeństwa, a gra kończy się wygraną wszystkich, gdy najbiedniejszy podwoi swój majątek.
Spekulacja gruntami ornymi w sercu Warszawy
Według oficjalnych danych GUS z 1 stycznia 2024 r., na 51,7 tys. hektarów powierzchni Warszawy aż 10 835 hektarów to formalne użytki rolne, w tym 7 670 hektarów to grunty orne (głównie w dzielnicach Wawer, Wilanów, Wesoła).
Są to w ogromnej mierze tereny przetrzymywane w celach czysto spekulacyjnych pod osłoną preferencyjnego opodatkowania rolnego.
Wprowadzenie zaledwie 1-procentowego podatku od wartości rynkowej 10% tych gruntów przyniosłoby stolicy 108 mln zł rocznie, a objęcie całości dałoby ponad 1 miliard złotych wpływów i natychmiast zmusiło spekulantów do rozpoczęcia budów lub odsprzedaży ziemi.
Podwójne standardy państwa i fikcja wolnego rynku
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ściga zmowy cenowe i wymuszenia w handlu, lecz całkowicie ignoruje spekulacyjne zamrażanie gruntów.
Odsprzedaż biletów na koncerty lub mecze po zawyżonej cenie („konikarstwo”) jest w polskim prawie wykroczeniem zagrożonym karą aresztu lub grzywny, ponieważ państwo uznaje spekulację deficytowym dobrem za społecznie szkodliwą.
W przypadku ziemi i mieszkań – dobra elementarnego dla egzystencji człowieka – państwo nie tylko toleruje wykupywanie pakietowe i spekulację, ale premiuje rentierów ulgami podatkowymi oraz programami dopłat do kredytów (Kredyt 2%, plany Kredytu 0%), które transferują publiczne miliardy do banków i deweloperów, podbijając ceny.
Recepta: Podatek od nieulepszonej wartości gruntu (LVT)
Rozwiązaniem proponowanym przez klasyków ekonomii (m.in. Adama Smitha w „Bogactwie narodów” oraz Miltona Friedmana, który nazwał go „najmniej złym z podatków”) jest Land Value Tax (LVT).
Różnica wobec podatku katastralnego: Kataster opodatkowuje grunt wraz z budynkiem, co zniechęca do inwestowania (wybudowanie lepszego domu podnosi podatek). LVT obciąża wyłącznie czystą wartość lokalizacji, bez względu na to, co na niej stoi.
Właściciel pustej działki płaci wysoki podatek, co uniemożliwia wieloletnie „kiszenie” ziemi – musi albo wybudować mieszkania, by czerpać zyski, albo odsprzedać grunt pod inwestycje.
Ziemi nie można przenieść za granicę ani ukryć w raju podatkowym, a podatek nie zmniejsza jej fizycznej podaży. Tygodnik The Economist (art. „Why Henry George had a point”, 2015 r.) wskazał, że ekonomiści powszechnie zalecają ten podatek, lecz skorumpowani politycy i lobbyści go blokują, chroniąc niezasłużone zyski.
Doświadczenia międzynarodowe: Singapur i model wiedeński
Singapur: Od 1973 r. państwo zamroziło spekulację ziemią, przejmując tereny pod infrastrukturę i zwiększając zasób gruntów publicznych z 40% do 90%. Dodatkowo wprowadzono zaporowe podatki od zakupu kolejnych mieszkań (np. 20% przy drugim, 30% przy trzecim lokalu).
Wiedeń: Ponad 60% mieszkańców żyje w lokalach miejskich lub subsydiowanych. W 2018 r. wprowadzono regulację, że w nowych budynkach powyżej 5 000 m² co najmniej 2/3 lokali musi być wynajmowane po sztywnym, regulowanym czynszu (ok. 5 euro/m² netto).
Gemeinnützige Bauvereinigungen (Austriackie Stowarzyszenia Budownictwa Społecznego): Odpowiadają za budowę niemal 90% mieszkań. Działają jak zreformowane spółdzielnie z ograniczoną ustawowo stopą zwrotu z kapitału do maksymalnie 3,5% (10-krotnie mniej niż w Polsce). Korzystają ze zwolnień podatkowych pod warunkiem ciągłego reinwestowania wszystkich nadwyżek w kolejne budowy i remonty, co uniemożliwia dławienie podaży.
Historyczna analogia: I Rzeczpospolita a III RP (nowy feudalizm)
I Rzeczpospolita: Rządzona przez 10-procentową grupę właścicieli ziemskich (szlachtę), która zwalniała się z podatków i wymuszała darmową, pańszczyźnianą pracę 80% ludności (chłopów). Brak inwestycji w nowoczesny przemysł doprowadził do militarnej bezsilności i rozbiorów państwa.
III Rzeczpospolita: Władzę sprawuje współczesna grupa trzymająca ziemię i mieszkania. Wymusza darmową pracę na młodych pokoleniach – pracownik spłaca 20–30-letni kredyt, z którego połowa wartości to czysta renta monopolistyczna dewelopera i banku. Zamiast bata pańszczyźnianego narzędziem przymusu stał się kredyt hipoteczny i komornik.
Wypychanie kapitału z innowacji do „betonowego złota”
Przetrzymywanie kapitału w nieruchomościach dusi rozwój gospodarczy Polski.
Zamiast inwestować oszczędności w innowacyjne przedsiębiorstwa, giełdę, nowe technologie i tworzenie miejsc pracy o wysokiej wartości dodanej, zamożni Polacy kupują kolejne pakiety mieszkań pod wynajem.
Społeczeństwo ponosi ukryty koszt tysięcy firm, które nigdy nie powstały, ponieważ kapitał został zamrożony w murach.
Zapaść demograficzna jako wyrok śmierci na państwo
W 1984 r. spółdzielcze mieszkanie w Warszawie kosztowało równowartość około jednej średniej pensji krajowej za metr kwadratowy; dziś w tym samym miejscu deweloperzy żądają ponad dwóch średnich krajowych.
Badania amerykańskie po 2000 r. wykazały, że za około 50% spadku wskaźnika dzietności odpowiadają bezpośrednio zaporowe ceny mieszkań.
W Polsce dzietność załamała się poniżej poziomu 1,1–1,2 dziecka na kobietę. Brak własnego dachu nad głową uniemożliwia młodym ludziom usamodzielnienie się i zakładanie rodzin, wypychając dorosłych obywateli do przymusowego mieszkania z rodzicami.
Po upadku I Rzeczypospolitej naród przetrwał i odbudował państwo, bo istniała substancja biologiczna. Jeśli polityka grupy trzymającej ziemię doprowadzi do wyludnienia kraju, po III RP nie będzie żadnego odrodzenia, bo zabraknie ludzi.
30 FILARÓW LOGOMARKA
FUNDAMENTALNE WARUNKI PRAWORZĄDNOŚCI, DEMOKRACJI, RÓWNOŚCI WOBEC PRAWA I SUWERENNOŚCI OBYWATELSKIEJ
(Otwarte forum obywatelskie: Cotygodniowa aktualizacja i dodawanie nowych punktów. Zgłaszaj propozycje na: biuro@logomarka.pl lub przez portal http://algoomni.com)
ŚWIĘTOŚĆ KAŻDEGO GŁOSU WYBORCZEGO: Każdy oddany głos jest najwyższym, bezpośrednim i nienaruszalnym mandatem suwerena w państwie. Żaden algorytm cyfrowy, żadna upolityczniona komisja wyborcza ani żaden kuluarowy układ partyjny nie mają prawa unieważniać, fałszować, wypaczać ani ignorować woli obywateli. Przejrzystość, fizyczna weryfikowalność i publiczna kontrola procesu wyborczego na każdym jego etapie stanowią nienaruszalny fundament istnienia Rzeczypospolitej.
POWTÓRNE PRZELICZENIE GŁOSÓW I OGLĘDZINY WYBORÓW PREZYDENCKICH 2025: Bezwzględna konieczność przeprowadzenia całościowych, komisyjnych oględzin oraz ponownego, w 100% jawnego i transmitowanego publicznie przeliczenia wszystkich kart do głosowania z wyborów prezydenckich 2025 roku. Objęcie Urzędu Prezydenta RP w cieniu proceduralnych machinacji, przy paraliżu organów kontrolnych oraz porażającej bierności ówczesnych władz, stanowiło naruszenie ładu ustrojowego, które wymaga pełnego wyjaśnienia prawdy materialnej.
ROZLICZENIE PIS – BEZWZGLĘDNA „OPCJA ZERO”: Pełna, bezkompromisowa odpowiedzialność karna, konstytucyjna i majątkowa za systemowe niszczenie porządku prawnego, demontaż trójpodziału władzy oraz bezprawne transfery funduszy publicznych w latach rządów PiS. Odrzucenie jakichkolwiek zgniłych kompromisów, układów politycznych czy taryf ulgowych – każda afera, defraudacja i akt bezprawia muszą zostać osądzone do samego spodu.
ROZLICZENIE OBECNEJ WŁADZY ZA ZANIECHANIA I BRAK ROZLICZEŃ: Władza, która otrzymała demokratyczny mandat do przywrócenia praworządności, a w imię konformizmu, kalkulacji politycznych i świętego spokoju wybrała kunktatorstwo oraz grzech zaniechania, musi ponieść jednoznaczną odpowiedzialność polityczną. Brak twardych rozliczeń zemści się przy urnach wyborczych i otworzy drogę do ustrojowej recydywy sił antydemokratycznych.
CAŁKOWITE ZNIESIENIE IMMUNITETÓW: Definitywna likwidacja immunitetów parlamentarnych, sędziowskich, prokuratorskich i urzędniczych. Wszyscy obywatele bez wyjątku muszą być w 100% równi wobec prawa i odpowiadać przed tymi samymi sądami powszechnymi. Instytucja immunitetu została całkowicie wypaczona, stając się patologiczną tarczą chroniącą korupcję, przestępstwa pospolite, nadużycia władzy i bezkarność elit.
OBLIGATORYJNA DWUKADENCYJNOŚĆ WE WSZYSTKICH ORGANACH: Wprowadzenie twardego limitu maksymalnie dwóch kadencji (liczonych w całym życiu) dla posłów, senatorów, prezydentów miast, burmistrzów, wójtów oraz prezesów agencji państwowych i urzędów centralnych. Koniec z zawodową kastą polityków przyspawanych do stołków przez dziesięciolecia oraz tworzeniem zabetonowanych klanów urzędniczych żerujących na majątku obywateli.
OBOWIĄZKOWE TESTY TOKSYKOLOGICZNE DLA OSÓB NA NAJWYŻSZYCH STANOWISKACH: Obligatoryjne, niezależne i losowe testy laboratoryjne (krew, mocz, włosy) przeprowadzane co 3 miesiące dla Prezydenta RP, Premiera, ministrów, wiceministrów, posłów, senatorów i szefów instytucji państwowych. Odmowa poddania się badaniu lub wynik pozytywny skutkuje natychmiastowym i automatycznym odwołaniem z pełnionej funkcji. Osoby decydujące o bezpieczeństwie i losach narodu muszą być w pełni poczytalne, odpowiedzialne i wolne od uzależnień chemicznych.
KONSTYTUCJA OBYWATELSKA ZE SZTYWNYMI TERMINAMI: Nowa Ustawa Zasadnicza musi zostać napisana bezpośrednio przez obywateli i niezależnych ekspertów, a nie przez polityków i kancelarie prawne dbające o własną bezkarność. Bezwzględne wyeliminowanie uznaniowych, gumowych sformułowań typu „niezwłocznie” czy „w uzasadnionym terminie” i zastąpienie ich precyzyjnymi dniami kalendarzowymi pod rygorem automatycznej utraty stanowiska przez urzędnika lub sędziego w przypadku ich przekroczenia.
ŚCISŁA KOLEJNOŚĆ WPŁYWU W SĄDACH I URZĘDACH: Ustawowy, bezwzględny wymóg procedowania i rozpatrywania spraw według ścisłej daty, minuty i godziny ich wpływu do sądów, prokuratur oraz urzędów administracji publicznej. Ostateczny koniec z „zamrażarkami” spraw niewygodnych dla władzy, politycznym faworyzowaniem wokand, wybieraniem spraw pod dyktando układów oraz celowym przewlekaniem postępowań w celu przedawnienia.
PEŁNE UJAWNIENIE LISTY NIELEGALNIE INWIGILOWANYCH CYFROWYMI SYSTEMAMI: Natychmiastowa publikacja pełnego, jawnego i kompletnego rejestru wszystkich osób inwigilowanych cyberbronią (Pegasus, Hermes, Predator, Feng i pokrewne). Społeczeństwo i osoby publiczne mają niezbywalne prawo wiedzieć, kto był podsłuchiwany, szantażowany, manipulowany i niszczony operacyjnie przy podejmowaniu strategicznych decyzji państwowych i gospodarczych.
PEŁNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA, CYWILNA I MAJĄTKOWA FUNKCJONARIUSZY, SĘDZIÓW I PROKURATORÓW: Wprowadzenie pełnej, osobistej odpowiedzialności karnej, cywilnej oraz majątkowej (całym prywatnym majątkiem teraźniejszym i przyszłym) dla prezydenta, premierów, ministrów, posłów, senatorów, wójtów, burmistrzów, radnych, urzędników państwowych, a także bezwzględnie sędziów i prokuratorów za świadome łamanie Konstytucji, korupcję, fabrykowanie dowodów, wydawanie bezprawnych decyzji i wyroków, rażące zaniechania oraz błędy powodujące straty Skarbu Państwa lub krzywdę obywateli. Koniec z bezkarnym chowaniem się za togą, immunitetem czy pieczątką urzędu – za bezprawie i szkodę władza, sędziowie i prokuratorzy muszą płacić z własnej kieszeni i odpowiadać karnie jak każdy obywatel.
CAŁKOWITY ZAKAZ ŁĄCZENIA FUNKCJI I ZAKAZ ZASIADANIA W SPÓŁKACH SKARBU PAŃSTWA: Radykalny, bezwzględny zakaz zasiadania w zarządach, radach nadzorczych i organach doradczych spółek Skarbu Państwa, spółek komunalnych oraz agencji rządowych dla ministrów, wiceministrów, wyższych urzędników państwowych i samorządowych, posłów, senatorów, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast i radnych (wraz z 5-letnim okresem karencji po ustąpieniu z urzędu). Ostateczne przecięcie patologii partyjnego kolesiostwa, nepotyzmu i dojenia majątku państwowego przez nominatów politycznych.
BEZWZGLĘDNY ZAKAZ ZMIANY KLUBU PARLAMENTARNEGO I RADY (ZAKAZ TURYSTYKI POLITYCZNEJ): Mandat posła, senatora i radnego przypisany jest do woli wyborców wyrażonej na liście komitetu wyborczego. Porzucenie klubu, przejście do innego ugrupowania lub polityczna korupcja mandatowa skutkuje automatycznym wygaszeniem mandatu i zastąpieniem przez kolejną osobę z listy wyborczej. Koniec z kupczeniem głosami obywateli w parlamencie i samorządach.
OBOWIĄZKOWA OBECNOŚĆ NA GŁOSOWANIACH I OBRADACH POD RYGOREM UTRATY MANDATU: Praca parlamentarzysty i radnego to twardy obowiązek służbowy wobec suwerena. Nieusprawiedliwiona nieobecność na posiedzeniach Sejmu, Senatu, komisji lub kluczowych głosowaniach przekraczająca 10% w skali kwartału skutkuje automatycznym pozbawieniem mandatu z mocy prawa, bez prawa do odprawy i emerytury parlamentarnej.
PEŁNA TRANSPARENTNOŚĆ WYDATKÓW: DIETY, KILOMETRÓWKI I BIURA ROZLICZANE WYŁĄCZNIE KARTĄ PŁATNICZĄ: Całkowity zakaz rozliczeń gotówkowych, ryczałtowych i zaliczkowych w działalności parlamentarnej i samorządowej. Wszystkie wydatki biurowe, ekspertyzy, hotele, podróże służbowe i kilometrówki muszą być opłacane wyłącznie imienną kartą służbową powiązaną z jawnym rejestrem wydatków online dostępnym dla każdego obywatela w czasie rzeczywistym. Każda próba wyłudzenia kilometrówki to natychmiastowy prokurator.
KONIEC ZE „ŚWIĘTYMI KROWAMI”: JEDNAKOWE PRAWO DLA POLITYKÓW, SĘDZIÓW, PROKURATORÓW, SŁUŻB I DZIENNIKARZY: Równe prawo dla wszystkich bez kastowych przywilejów. Zniesienie odrębnych procedur, immunitetów, tajnych sądów dyscyplinarnych i układów chroniących polityków, prokuratorów, sędziów, funkcjonariuszy służb specjalnych i powiązanych z nimi dziennikarzy. Każde przestępstwo, mataczenie, fabrykowanie materiałów operacyjnych czy płatna protekcja medialna będą sądzone w trybie jawnym przed ławą przysięgłych.
SYSTEMOWA OSŁONA I ŚCISŁY KONTRWYWIADOWCZY NADZÓR NAD BYŁYMI OFICERAMI SŁUŻB SPECJALNYCH: Funkcjonariusze służb specjalnych (AW, ABW, SKW, SWW, CBA) posiadający wiedzę o tajemnicach państwa nie mogą być porzucani na wolnym rynku jako łatwy łup dla obcych wywiadów i grup przestępczych. Wprowadzenie 10-letniego zakazu pracy w podmiotach zagranicznych i branżach wrażliwych (kryptowaluty, finanse, hazard) połączonego z godziwym państwowym uposażeniem analitycznym i stałą osłoną kontrwywiadowczą.
CAŁKOWITA TRANSPARENTNOŚĆ I BLOKADA INFILTRACJI PROCESU LEGISLACYJNEGO: Każdy projekt ustawy, rozporządzenia i poprawki musi posiadać jawny, cyfrowy rejestr autorów z imienia i nazwiska oraz ślad lobbingowy. Bezwzględny zakaz pisania ustaw przez zewnętrzne kancelarie i lobbystów powiązanych z obcym kapitałem. Wszelkie próby blokowania przepisów antykorupcyjnych i przeciw praniu brudnych pieniędzy traktowane jako zdrada dyplomatyczna.
ROZDZIAŁ KOŚCIOŁA OD PAŃSTWA I LIKWIDACJA FINANSOWANIA STRUKTUR WYZNANIOWYCH Z BUDŻETU: Natychmiastowa likwidacja Funduszu Kościelnego, opodatkowanie przychodów związków wyznaniowych na zasadach ogólnych oraz bezwzględny zakaz przekazywania nieruchomości Skarbu Państwa i samorządów za bezcen. Związki wyznaniowe mogą być finansowane wyłącznie z dobrowolnych odpisów podatkowych wiernych (dobrowolny podatek kościelny).
OBYWATELSKIE WETO I REFERENDUM WIĄŻĄCE BEZ PROGU FREKWENCYJNEGO: Przywrócenie realnej władzy suwerenowi: wniosek poparty przez 500 tysięcy podpisów obywateli obliguje Sejm do zarządzenia referendum ogólnokrajowego, którego wynik jest bezwzględnie wiążący dla władz państwowych bez możliwości stosowania progu frekwencyjnego. Władza wykonawcza i ustawodawcza mają zakaz uchylania woli narodu wyrażonej w referendum.
JAWNOŚĆ I ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYFROWA: TYLKO PRAWDZIWE DANE W PRZESTRZENI PUBLICZNEJ I INTERNECIE: Wymóg weryfikacji tożsamości i posługiwania się rzeczywistymi danymi przy rejestracjach, logowaniach, publikacji artykułów, prowadzeniu gazet oraz kont w mediach społecznościowych i aplikacjach. Koniec z farmami trolli, botami, fałszywymi tożsamościami i zorganizowaną dezinformacją – każdy uczestnik debaty publicznej i platform cyfrowych musi ponosić pełną, osobistą odpowiedzialność prawną za publikowane treści.
TOTALNA JAWNOŚĆ SŁUŻBY: KAMERY NASOBNE DLA URZĘDNIKÓW I FORMACJI MUNDUROWYCH: Bezwzględny obowiązek rejestracji audiowizualnej wszystkich czynności służbowych podejmowanych przez urzędników państwowych, celników, policjantów oraz funkcjonariuszy wszelkich służb mundurowych i specjalnych za pomocą stale aktywnych kamer nasobnych. Zapis stanowi twardy dowód w postępowaniach dyscyplinarnych i karnych, eliminując przemoc, nadużycia władzy, wymuszenia oraz fabrykowanie zarzutów.
BEZPOŚREDNIE WYBORY I MOŻLIWOŚĆ ODWOŁYWANIA SĘDZIÓW, PROKURATORÓW ORAZ MINISTRÓW: Wprowadzenie powszechnych, bezpośrednich wyborów obywatelskich oraz mechanizmu odwoływania przez suwerena sędziów, prokuratorów, wyższych urzędników, ministrów i Premiera RP. Ostateczne wyeliminowanie polityczno-partyjnego klucza nominacyjnego, nepotyzmu i korupcyjnych awansów gabinetowych na rzecz bezpośredniej weryfikacji i mandatu zaufania od obywateli.
CAŁKOWITE ODTAJNIENIE ARCHIWÓW: JAWNOŚĆ TECZEK IPN I SŁUŻB PRL: Natychmiastowe, stuprocentowe otwarcie i pełna publikacja wszystkich materiałów archiwalnych, teczek osobowych i operacyjnych IPN oraz komunistycznych służb specjalnych (SB, WSW, Zarząd II Sztabu Generalnego). Likwidacja tzw. zbiorów zastrzeżonych, aby definitywnie przeciąć możliwość szantażu, manipulowania sceną polityczną, budowania agenturalnych „haków” i ukrywania przeszłości decydentów.
JAWNA LISTA NIELEGALNYCH TAJNYCH WSPÓŁPRACOWNIKÓW W ZAWODACH ZAUFANIA PUBLICZNEGO: Bezwzględna publikacja kompletnego rejestru osób pełniących zawody zaufania publicznego (sędziów, prokuratorów, lekarzy, adwokatów, radców prawnych, dziennikarzy), które zostały nielegalnie zwerbowane lub podjęły niejawną współpracę ze służbami specjalnymi, w tym z Centralnym Biurem Antykorupcyjnym (CBA). Tajne uwikłanie w strukturach wymiaru sprawiedliwości, mediów i ochrony zdrowia stanowi bezpośrednie zagrożenie dla praworządności i wolności obywatelskich.
NOWOCZESNA I OBRONNA EDUKACJA: ZASTĄPIENIE RELIGII PRZYSPOSOBIENIEM OBRONNYM, AI I PROGRAMOWANIEM: Definitywne wycofanie nauczania religii ze szkół publicznych i zastąpienie jej przedmiotami o kluczowym znaczeniu cywilizacyjnym i strategicznym: praktycznym przysposobieniem obronnym i ratownictwem, sztuczną inteligencją (AI), zaawansowanym programowaniem oraz nowoczesną informatyką. Polska młodzież musi zdobywać kompetencje przyszłości i twarde umiejętności obrony kraju, a nie dogmatyczną indoktrynację na koszt podatnika.
USTROJOWE BEZPIECZNIKI WYBORCZE I ANTYAUTORYTARNE: Wdrożenie twardych, systemowych mechanizmów i procedur kontrolnych uniemożliwiających jakąkolwiek powtórkę sfałszowanych wyborów (w tym wyborów prezydenckich 2025 roku) oraz eliminujących precedensy łamania prawa i Konstytucji znane z okresów autorytarnych praktyk ośrodków władzy wykonawczej (w tym praktyk z czasów Andrzeja Dudy i Karola Nawrockiego). Każda próba bezprawnego manipulowania procesem wyborczym lub naciągania prerogatyw musi spotkać się z automatycznym, bezwzględnym zablokowaniem czynności i natychmiastowym pociągnięciem sprawców do odpowiedzialności karnej.
TOTALNA JAWNOŚĆ WYNAGRODZEŃ W SEKTORZE PUBLICZNYM, FUNDACJACH I STOWARZYSZENIACH: Wprowadzenie bezwzględnej jawności wszelkich pensji, premii, nagród i dodatków pobieranych przez polityków, urzędników państwowych i samorządowych oraz osoby zasiadające we władzach fundacji i stowarzyszeń korzystających ze środków publicznych lub zbiórek obywatelskich. Dostępny online, ogólnokrajowy rejestr wynagrodzeń w czasie rzeczywistym definitywnie wyeliminuje ukrytą korupcję, wyprowadzanie pieniędzy i tworzenie pasożytniczych koryt politycznych.
OŚWIADCZENIA MAJĄTKOWE BEZ WYŁĄCZEŃ – W 100% JAWNE I WYPEŁNIANE KOMPUTEROWO: Całkowita likwidacja klauzul tajności i wyłączeń jawności w oświadczeniach majątkowych osób pełniących funkcje publiczne (w tym sędziów, prokuratorów, parlamentarzystów i ministrów). Bezwzględny obowiązek wypełniania oświadczeń wyłącznie w ustandaryzowanym formacie komputerowym (koniec z celowym, nieczytelnym bazgraniem odręcznym) wraz z precyzyjną wyceną rynkową nieruchomości, kryptowalut, udziałów w spółkach oraz majątku przepisanego na małżonków i krewnych.
CAŁKOWITE ANULOWANIE DECYZJI DWUTYGODNIOWEGO RZĄDU MATEUSZA MORAWIECKIEGO Z 2023 ROKU: Ustawowe uznanie za nieważne z mocy prawa (ex tunc) wszelkich decyzji finansowych, personalnych, uchwał, powołań, dotacji oraz transferów majątkowych podjętych przez tzw. dwutygodniowy rząd Mateusza Morawieckiego powołany w listopadzie 2023 roku. Pozorny gabinet niemający większości parlamentarnej służył wyłącznie betonowaniu partyjnych synekur, przepychaniu milionowych dotacji dla fundacji powiązanych z odchodzącą władzą i wyprowadzaniu środków publicznych – wszystkie te akty muszą zostać natychmiast skasowane, a środki odzyskane.
Czytaj po angielskuRead in English
EDITOR-IN-CHIEF'S COMMENT OF THE DAY
THE ANATOMY OF EXPLOITATION: THE GROUP HOLDING THE LAND AND THE FLATS. WHY CAN'T POLES AFFORD A HOME OF THEIR OWN?
Date: 14 September 2026
Author: Mieczysław Dzikowski – Editor-in-Chief of Gazeta Logomarka
Public debate rarely hears analyses that lay bare the fundamental economic sources of the high cost of housing in Poland without political sugar-coating and lobbyists' evasions. In the latest programme by Jan Piński, featuring the economist Aleksander Piński, a brutally honest diagnosis was made of a mechanism that drains citizens' pockets, stifles Polish entrepreneurship and leads to demographic collapse.
Below I present only the detailed points reflecting the theses, arguments and examples presented in the discussion:
The hypocrisy of the political class and conflict of interest
Almost all politicians publicly declare a desire to increase the availability of housing and lower the cost of living, which would have to mean a slowdown in, or a fall in, housing prices.
Set against their asset declarations, the contradiction is extreme: from term to term, parliamentarians expand their private property portfolios. Around 45% of MPs own at least two residential units or plots of land.
In Poland, real power is exercised by the “group holding the land and the flats” – decision-makers invest private capital in real estate, so a permanent rise in prices is in their personal interest. The programme recalled the statement of a member of the government who, owning more than a dozen flats, admitted openly that “people buy flats so that their prices go up”.
Henry George's theory and the essence of the land monopoly
The programme invoked Henry George – a 19th-century American economist and journalist (author of “Progress and Poverty”, 1879, which sold millions of copies), admired by, among others, Winston Churchill, Albert Einstein and Leo Tolstoy.
George's main thesis: the land monopoly is the mother of all other monopolies. Private profit from merely holding land and from the growth in its value brings no added value to society, and becomes a mechanism for sucking capital out of the economy.
Ownership of classic goods derives from work and effort (e.g. cutting down a tree and knocking together a table). No human being produced land – its supply in unique locations is fixed and limited.
The anatomy of ground rent – where does the rise in the value of plots come from?
The value of land rises not thanks to the work of its owner, but thanks to two factors independent of him:
Public investment in infrastructure: roads, pavements, metro lines, street lighting, water and sewerage networks, schools, clinics – all financed from the taxes of citizens at large.
General economic growth and the entrepreneurship of the community: GDP growth generated by society as a whole.
The current system leads to absurdity: society builds a metro station or a road with its own taxes, as a result of which the value of a private plot jumps, after which the local authority or the state, wanting to build a school, has to buy back the same land at a speculative price. The programme recalled the case of former Prime Minister Mateusz Morawiecki, who bought a plot earmarked for a planned road investment for several hundred thousand zlotys and years later sold it at a multi-million profit without doing any work at all.
Examples of the capital-draining mechanism (Winston Churchill and Tim Harford)
Churchill's parable of 1909 (the parish of Southwark): Wealthy parishioners funded free bread for the poor. When the poor began to flock to the area around the church, local property owners raised rents by exactly the value of the bread being given away. The donors' money went straight into the pockets of the landowners.
The analogy with refugees from Ukraine in Poland (2022): When Poles rushed to provide selfless financial and humanitarian aid, the rental market immediately shot up – flat owners captured the demand generated and the aid capital.
The paradox of expensive coffee (Tim Harford, “The Undercover Economist”): A cup of coffee in the city centre costs PLN 15–20, even though the cost of the beans and milk is PLN 1–1.50. The difference is not captured by the café owner, but by the owner of the premises/land, who imposes the maximum rent, exhausting the entrepreneur's margin.
The real costs per square metre and developers' margins
In Warsaw, the average price per square metre reaches approx. PLN 18,000, while the pure construction cost is approx. PLN 9,000.
The remaining PLN 9,000 per metre is the cost of buying the land (approx. PLN 4,000) and the developer's profit (approx. PLN 5,000).
Developers achieve record margins and a return on equity (ROE) of the order of 30–35% (Dom Development was cited, with an ROE of 35.5%), which is profitability comparable to global technology giants (Google, Microsoft), despite creating no export innovation. This is a direct result of controlling the limited supply of land.
A study of 142 years of property prices (“No Price Like Home”)
The research paper by K. Knoll, M. Schularick and T. Steger, covering the years 1870–2012 in 14 developed countries, showed that 80% of the long-term rise in property prices is attributable solely to the rise in land prices.
Between 1870 and 1950, average house prices in many countries fell in real terms despite rising prosperity. This was the effect of the transport revolution (railways, trams, cars, buses) and the invention of the lift, which multiplied the supply of available land and building space at a stroke, removing the barrier of the land monopoly.
The true history of the game Monopoly (The Landlord's Game)
The game was created in 1904 by Elizabeth Magie (a follower of Henry George) under its original name, The Landlord's Game, to illustrate the phenomenon of the land monopoly.
The game had two sets of rules:
Monopolist (the one on the market today): The player who first buys up the plots drains the others of cash through rent payments, driving everyone into bankruptcy and himself to extreme wealth.
Anti-monopolist (Georgist): The rise in land value goes into society's common pool, and the game ends with everyone winning when the poorest player has doubled his wealth.
Speculation in arable land in the heart of Warsaw
According to official data from Statistics Poland (GUS) as of 1 January 2024, of Warsaw's 51,700 hectares, as many as 10,835 hectares are formally agricultural land, including 7,670 hectares of arable land (mainly in the districts of Wawer, Wilanów and Wesoła).
To a huge extent, these are sites held for purely speculative purposes under the cover of preferential agricultural taxation.
Introducing a tax of just 1% of the market value of 10% of this land would bring the capital PLN 108 million a year, and covering all of it would yield over PLN 1 billion in revenue and immediately force speculators to start building or to sell the land on.
The state's double standards and the fiction of the free market
The Office of Competition and Consumer Protection (UOKiK) pursues price-fixing and coercion in trade, but completely ignores the speculative freezing of land.
Reselling tickets to concerts or matches at inflated prices (“touting”) is an offence under Polish law punishable by detention or a fine, because the state considers speculation in a scarce good to be socially harmful.
In the case of land and housing – a good essential to human existence – the state not only tolerates bulk buying and speculation, but rewards rentiers with tax reliefs and mortgage subsidy programmes (the 2% Loan, plans for a 0% Loan), which transfer public billions to banks and developers, pushing prices up.
The prescription: a tax on the unimproved value of land (LVT)
The solution proposed by the classics of economics (including Adam Smith in “The Wealth of Nations” and Milton Friedman, who called it “the least bad tax”) is the Land Value Tax (LVT).
The difference from a cadastral tax: A cadastral tax taxes the land together with the building, which discourages investment (building a better house raises the tax). LVT is levied solely on the pure value of the location, regardless of what stands on it.
The owner of an empty plot pays a high tax, which makes it impossible to “pickle” land for years – he must either build flats to make a profit or sell the land on for development.
Land cannot be moved abroad or hidden in a tax haven, and the tax does not reduce its physical supply. The weekly The Economist (article “Why Henry George had a point”, 2015) pointed out that economists commonly recommend this tax, but corrupt politicians and lobbyists block it, protecting unearned profits.
International experience: Singapore and the Viennese model
Singapore: Since 1973, the state has frozen land speculation by taking over land for infrastructure and increasing the stock of public land from 40% to 90%. In addition, prohibitive taxes were introduced on the purchase of additional flats (e.g. 20% on a second and 30% on a third unit).
Vienna: More than 60% of residents live in municipal or subsidised housing. In 2018, a regulation was introduced requiring that in new buildings of over 5,000 m², at least two-thirds of the units must be let at a fixed, regulated rent (approx. EUR 5/m² net).
Gemeinnützige Bauvereinigungen (Austrian Limited-Profit Housing Associations): They are responsible for building almost 90% of flats. They operate like reformed cooperatives with a statutory cap on return on equity of no more than 3.5% (10 times lower than in Poland). They benefit from tax exemptions on condition that all surpluses are continuously reinvested in further construction and renovation, which makes it impossible to throttle supply.
A historical analogy: the First Republic and the Third Republic (a new feudalism)
The First Republic: Ruled by a 10% group of landowners (the nobility), who exempted themselves from taxes and extracted free serf labour from 80% of the population (the peasants). The lack of investment in modern industry led to military impotence and the partitions of the state.
The Third Republic: Power is exercised by a modern group holding the land and the flats. It extracts free labour from the young generations – a worker pays off a 20–30-year mortgage, half the value of which is pure monopoly rent for the developer and the bank. Instead of the serf-master's whip, the instrument of coercion has become the mortgage and the bailiff.
Pushing capital out of innovation into “concrete gold”
Holding capital in real estate stifles Poland's economic development.
Instead of investing their savings in innovative businesses, the stock exchange, new technologies and the creation of high value-added jobs, wealthy Poles buy further packages of flats to let.
Society bears the hidden cost of thousands of companies that were never founded because capital was frozen in bricks and mortar.
Demographic collapse as a death sentence for the state
In 1984, a cooperative flat in Warsaw cost the equivalent of about one average national salary per square metre; today, in the same place, developers demand more than two average national salaries.
American research after 2000 showed that around 50% of the fall in the fertility rate is directly attributable to prohibitive housing prices.
In Poland, fertility has collapsed below 1.1–1.2 children per woman. The lack of a roof of their own over their heads makes it impossible for young people to become independent and start families, pushing adult citizens into forced cohabitation with their parents.
After the fall of the First Republic, the nation survived and rebuilt the state because there was a biological substance. If the policy of the group holding the land leads to the depopulation of the country, there will be no rebirth after the Third Republic, because there will be no people left.
30 PILLARS OF LOGOMARKA
FUNDAMENTAL CONDITIONS FOR THE RULE OF LAW, DEMOCRACY, EQUALITY BEFORE THE LAW AND CIVIC SOVEREIGNTY
(Open civic forum: weekly updates and new points added. Submit proposals to: biuro@logomarka.pl or via the portal http://algoomni.com)
THE SANCTITY OF EVERY VOTE: Every vote cast is the supreme, direct and inviolable mandate of the sovereign in the state. No digital algorithm, no politicised electoral commission and no backroom party deal has the right to annul, falsify, distort or ignore the will of the citizens. Transparency, physical verifiability and public scrutiny of the electoral process at every stage constitute the inviolable foundation of the existence of the Republic.
A RECOUNT OF VOTES AND INSPECTION OF THE 2025 PRESIDENTIAL ELECTION: The absolute necessity of carrying out a comprehensive inspection by commission and a new, 100% open and publicly broadcast recount of all ballot papers from the 2025 presidential election. Taking the Office of the President of the Republic of Poland in the shadow of procedural machinations, amid the paralysis of oversight bodies and the staggering passivity of the authorities of the time, constituted a violation of the constitutional order that requires the material truth to be fully clarified.
HOLDING PIS TO ACCOUNT – AN UNCOMPROMISING “ZERO OPTION”: Full, uncompromising criminal, constitutional and financial liability for the systemic destruction of the legal order, the dismantling of the separation of powers and the unlawful transfers of public funds during the years of PiS rule. A rejection of any rotten compromises, political deals or lenient treatment – every scandal, embezzlement and act of lawlessness must be adjudicated to the very bottom.
HOLDING THE CURRENT GOVERNMENT TO ACCOUNT FOR ITS OMISSIONS AND FAILURE TO SETTLE ACCOUNTS: A government that received a democratic mandate to restore the rule of law, but which, in the name of conformism, political calculation and a quiet life, chose procrastination and the sin of omission, must bear unequivocal political responsibility. The absence of firm accountability will take its revenge at the ballot box and open the way to a constitutional relapse of anti-democratic forces.
THE COMPLETE ABOLITION OF IMMUNITIES: The definitive abolition of parliamentary, judicial, prosecutorial and official immunities. All citizens without exception must be 100% equal before the law and answer before the same common courts. The institution of immunity has been utterly perverted, becoming a pathological shield protecting corruption, common crimes, abuses of power and the impunity of elites.
A MANDATORY TWO-TERM LIMIT IN ALL BODIES: The introduction of a hard limit of a maximum of two terms (counted over a lifetime) for MPs, senators, city presidents, mayors, heads of rural municipalities and the heads of state agencies and central offices. An end to a professional caste of politicians welded to their seats for decades and to the creation of entrenched bureaucratic clans feeding on citizens' property.
MANDATORY TOXICOLOGY TESTS FOR PERSONS IN THE HIGHEST OFFICES: Mandatory, independent and random laboratory tests (blood, urine, hair) carried out every 3 months for the President of the Republic of Poland, the Prime Minister, ministers, deputy ministers, MPs, senators and heads of state institutions. Refusal to undergo testing or a positive result results in immediate and automatic dismissal from office. Persons deciding on the security and fate of the nation must be fully sane, responsible and free from chemical addictions.
A CITIZENS' CONSTITUTION WITH FIXED DEADLINES: The new Basic Law must be written directly by citizens and independent experts, not by politicians and law firms concerned with their own impunity. The absolute elimination of discretionary, elastic wording such as “without delay” or “within a reasonable time” and its replacement with precise calendar days, on pain of automatic loss of office by the official or judge should they be exceeded.
STRICT ORDER OF RECEIPT IN COURTS AND OFFICES: A statutory, absolute requirement to proceed with and examine cases according to the exact date, minute and hour of their receipt by courts, prosecutors' offices and public administration offices. A final end to the “freezers” for cases inconvenient to those in power, the political favouring of court calendars, the selection of cases at the dictate of cliques and the deliberate protraction of proceedings so that they become time-barred.
FULL DISCLOSURE OF THE LIST OF THOSE ILLEGALLY SURVEILLED WITH DIGITAL SYSTEMS: The immediate publication of a full, open and complete register of all persons surveilled with cyberweapons (Pegasus, Hermes, Predator, Feng and related systems). The public and public figures have an inalienable right to know who was wiretapped, blackmailed, manipulated and operationally destroyed when strategic state and economic decisions were being taken.
FULL CRIMINAL, CIVIL AND FINANCIAL LIABILITY OF OFFICIALS, JUDGES AND PROSECUTORS: The introduction of full, personal criminal, civil and financial liability (with all private assets, present and future) for the president, prime ministers, ministers, MPs, senators, heads of rural municipalities, mayors, councillors, state officials, and unconditionally for judges and prosecutors, for knowingly violating the Constitution, corruption, fabricating evidence, issuing unlawful decisions and judgments, gross omissions and errors causing losses to the State Treasury or harm to citizens. An end to hiding with impunity behind a judicial robe, immunity or an official stamp – for lawlessness and damage, those in power, judges and prosecutors must pay out of their own pockets and answer criminally like any other citizen.
A TOTAL BAN ON HOLDING MULTIPLE OFFICES AND A BAN ON SITTING ON THE BOARDS OF STATE TREASURY COMPANIES: A radical, absolute ban on sitting on the management boards, supervisory boards and advisory bodies of State Treasury companies, municipal companies and government agencies for ministers, deputy ministers, senior state and local government officials, MPs, senators, heads of rural municipalities, mayors, city presidents and councillors (with a 5-year cooling-off period after leaving office). A final severing of the pathology of party cronyism, nepotism and the milking of state assets by political appointees.
AN ABSOLUTE BAN ON SWITCHING PARLIAMENTARY CLUBS AND COUNCIL GROUPS (A BAN ON POLITICAL TOURISM): The mandate of an MP, senator and councillor is bound to the will of the voters expressed on the electoral committee's list. Leaving the club, moving to another grouping or political mandate corruption results in the automatic expiry of the mandate and replacement by the next person on the electoral list. An end to trading in citizens' votes in parliament and local government.
MANDATORY ATTENDANCE AT VOTES AND SESSIONS ON PAIN OF LOSING ONE'S MANDATE: The work of a parliamentarian and councillor is a firm official duty towards the sovereign. Unexcused absence from sittings of the Sejm, the Senate, committees or key votes exceeding 10% in a quarter results in automatic loss of the mandate by operation of law, with no right to severance pay or a parliamentary pension.
FULL TRANSPARENCY OF EXPENDITURE: ALLOWANCES, MILEAGE AND OFFICES SETTLED EXCLUSIVELY BY PAYMENT CARD: A total ban on cash, lump-sum and advance settlements in parliamentary and local government activity. All office expenses, expert opinions, hotels, business trips and mileage must be paid exclusively with a personal official card linked to a public online register of expenditure available to every citizen in real time. Any attempt at mileage fraud means an immediate referral to the prosecutor.
AN END TO “SACRED COWS”: THE SAME LAW FOR POLITICIANS, JUDGES, PROSECUTORS, THE SERVICES AND JOURNALISTS: Equal law for all without caste privileges. The abolition of separate procedures, immunities, secret disciplinary courts and arrangements protecting politicians, prosecutors, judges, special services officers and the journalists linked to them. Every crime, obstruction of justice, fabrication of operational material or paid media protection will be tried in open proceedings before a jury.
SYSTEMIC PROTECTION AND STRICT COUNTER-INTELLIGENCE OVERSIGHT OF FORMER SPECIAL SERVICES OFFICERS: Special services officers (AW, ABW, SKW, SWW, CBA) who possess knowledge of state secrets must not be abandoned on the open market as easy prey for foreign intelligence services and criminal groups. The introduction of a 10-year ban on working for foreign entities and in sensitive sectors (cryptocurrencies, finance, gambling), combined with fair state analytical remuneration and permanent counter-intelligence protection.
FULL TRANSPARENCY AND A BLOCK ON INFILTRATION OF THE LEGISLATIVE PROCESS: Every draft law, regulation and amendment must have a public, digital register of its authors by first and last name, and a lobbying trail. An absolute ban on laws being written by external law firms and lobbyists linked to foreign capital. All attempts to block anti-corruption and anti-money-laundering legislation to be treated as diplomatic treason.
SEPARATION OF CHURCH AND STATE AND AN END TO BUDGET FUNDING OF RELIGIOUS STRUCTURES: The immediate abolition of the Church Fund, the taxation of the income of religious associations under general rules and an absolute ban on transferring State Treasury and local government property for next to nothing. Religious associations may be financed exclusively from voluntary tax allocations by the faithful (a voluntary church tax).
A CITIZENS' VETO AND BINDING REFERENDUMS WITH NO TURNOUT THRESHOLD: Restoring real power to the sovereign: a motion supported by 500,000 citizens' signatures obliges the Sejm to call a nationwide referendum, the result of which is absolutely binding on the state authorities, with no possibility of applying a turnout threshold. The executive and legislative authorities are prohibited from overriding the will of the nation expressed in a referendum.
DIGITAL TRANSPARENCY AND ACCOUNTABILITY: ONLY REAL DATA IN THE PUBLIC SPACE AND ON THE INTERNET: A requirement to verify identity and use real data when registering, logging in, publishing articles, running newspapers and operating social media and app accounts. An end to troll farms, bots, false identities and organised disinformation – every participant in public debate and on digital platforms must bear full, personal legal responsibility for the content they publish.
TOTAL TRANSPARENCY OF SERVICE: BODY-WORN CAMERAS FOR OFFICIALS AND UNIFORMED FORMATIONS: An absolute obligation to make audiovisual recordings of all official activities undertaken by state officials, customs officers, police officers and officers of all uniformed and special services by means of permanently active body-worn cameras. The recording constitutes hard evidence in disciplinary and criminal proceedings, eliminating violence, abuses of power, extortion and the fabrication of charges.
DIRECT ELECTIONS AND THE POSSIBILITY OF RECALLING JUDGES, PROSECUTORS AND MINISTERS: The introduction of universal, direct civic elections and a mechanism for the sovereign to recall judges, prosecutors, senior officials, ministers and the Prime Minister of the Republic of Poland. The definitive elimination of the political and party-based key for appointments, nepotism and corrupt backroom promotions in favour of direct verification and a mandate of trust from citizens.
FULL DECLASSIFICATION OF ARCHIVES: OPENING THE IPN FILES AND THOSE OF THE COMMUNIST-ERA SERVICES: The immediate, one-hundred-percent opening and full publication of all archival materials, personal and operational files of the IPN (Institute of National Remembrance) and of the communist special services (SB, WSW, Directorate II of the General Staff). The abolition of the so-called restricted collections, in order to definitively cut off the possibility of blackmail, manipulation of the political scene, building up agents' “hooks” and concealing the past of decision-makers.
A PUBLIC LIST OF ILLEGAL SECRET COLLABORATORS IN PROFESSIONS OF PUBLIC TRUST: The unconditional publication of a complete register of persons practising professions of public trust (judges, prosecutors, doctors, advocates, legal advisers, journalists) who were illegally recruited or entered into covert cooperation with the special services, including the Central Anti-Corruption Bureau (CBA). Secret entanglement within the structures of the justice system, the media and healthcare constitutes a direct threat to the rule of law and civil liberties.
MODERN AND DEFENCE-ORIENTED EDUCATION: REPLACING RELIGION WITH DEFENCE TRAINING, AI AND PROGRAMMING: The definitive withdrawal of religious instruction from public schools and its replacement with subjects of key civilisational and strategic importance: practical defence training and rescue skills, artificial intelligence (AI), advanced programming and modern computer science. Polish young people must acquire the competences of the future and hard skills for defending the country, not dogmatic indoctrination at the taxpayer's expense.
CONSTITUTIONAL SAFEGUARDS FOR ELECTIONS AND AGAINST AUTHORITARIANISM: The implementation of firm, systemic control mechanisms and procedures making any repeat of rigged elections impossible (including the 2025 presidential election) and eliminating the precedents of breaking the law and the Constitution known from periods of authoritarian practices by centres of executive power (including practices from the time of Andrzej Duda and Karol Nawrocki). Any attempt to unlawfully manipulate the electoral process or stretch prerogatives must meet with an automatic, absolute blocking of the action and the immediate criminal prosecution of the perpetrators.
TOTAL TRANSPARENCY OF REMUNERATION IN THE PUBLIC SECTOR, FOUNDATIONS AND ASSOCIATIONS: The introduction of absolute transparency of all salaries, bonuses, awards and allowances received by politicians, state and local government officials and members of the governing bodies of foundations and associations using public funds or citizens' collections. A nationwide online register of remuneration, available in real time, will definitively eliminate hidden corruption, the siphoning off of money and the creation of parasitic political troughs.
ASSET DECLARATIONS WITHOUT EXEMPTIONS – 100% PUBLIC AND COMPLETED ELECTRONICALLY: The complete abolition of confidentiality clauses and exemptions from disclosure in the asset declarations of persons holding public office (including judges, prosecutors, parliamentarians and ministers). An absolute obligation to complete declarations exclusively in a standardised electronic format (an end to deliberate, illegible handwritten scrawl), together with a precise market valuation of real estate, cryptocurrencies, company shares and assets transferred to spouses and relatives.
FULL ANNULMENT OF THE DECISIONS OF MATEUSZ MORAWIECKI'S 2023 TWO-WEEK GOVERNMENT: The statutory declaration as null and void by operation of law (ex tunc) of all financial and personnel decisions, resolutions, appointments, grants and asset transfers made by the so-called two-week government of Mateusz Morawiecki appointed in November 2023. A sham cabinet with no parliamentary majority served solely to entrench party sinecures, push through million-zloty grants for foundations linked to the outgoing government and siphon off public funds – all these acts must be immediately annulled and the funds recovered.